AI Hallucination คืออะไร คือเวลาที่ AI ตอบสิ่งที่ฟังดูมั่นใจและลื่นไหลมาก แต่เนื้อหาไม่จริงหรือไม่มีอยู่จริงเลย ปัญหาคือมันไม่ได้บอกใบ้ว่ากำลังมั่วอยู่ น้ำเสียงของคำตอบเหมือนตอนที่มันตอบถูกทุกอย่างค่ะ
AI Hallucination คืออะไร
คำว่า hallucination ในที่นี้ไม่เกี่ยวกับภาพหลอนแบบมนุษย์ แต่หมายถึงตอนที่ AI สร้างคำตอบที่ฟังดูเป็นเหตุเป็นผล แต่จริง ๆ แล้วไม่มีข้อมูลนั้นอยู่จริง เช่น อ้างชื่อหนังสือที่ไม่มีอยู่ อ้างเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ที่ไม่เคยเกิด หรือคำนวณเลขผิดแต่เขียนขั้นตอนดูน่าเชื่อถือมาก
ทำไม AI ถึงตอบผิดอย่างมั่นใจ
เพราะ AI ประเภทนี้ไม่ได้ "รู้" คำตอบเหมือนมนุษย์ท่องจำ มันทำงานโดยทำนายคำถัดไปที่น่าจะต่อกันได้อย่างเป็นธรรมชาติ จากรูปแบบภาษาที่เคยเห็นมาเป็นจำนวนมาก เวลาไม่มีข้อมูลจริงรองรับ มันก็ยังทำนายต่อไปเรื่อย ๆ อยู่ดี เพราะนั่นคืองานเดียวที่มันถูกฝึกมาให้ทำ ไม่มีกลไกภายในที่บอกตัวเองว่า "อันนี้ฉันไม่รู้จริง ๆ นะ" เหมือนที่คนเรามักจะรู้สึกได้
ตัวอย่างที่เด็กเจอบ่อย
ในห้องเรียนของครูพิม สิ่งที่เจอบ่อยที่สุดคือโค้ดที่รันได้แต่ให้คำตอบผิด เด็กให้ AI เขียนโปรแกรมคำนวณบางอย่าง โค้ดไม่มี error เลย รันผ่านฉลุย แต่ตัวเลขที่ได้ผิด เพราะ AI เข้าใจโจทย์คลาดเคลื่อนไปนิดเดียว เด็กที่เชื่อว่า "รันผ่านแปลว่าถูก" จะพลาดจุดนี้ทุกครั้ง อีกตัวอย่างที่เจอบ่อยคือขอให้ AI สรุปเนื้อหาประวัติศาสตร์ไทยแล้วได้ปีศักราชหรือชื่อบุคคลผิดแบบเนียน ๆ
สอนลูกตรวจสอบคำตอบ AI ใน 3 ขั้น
- ขอแหล่งอ้างอิง ถามกลับไปว่า "รู้มาจากไหน" ถ้า AI ตอบอ้อมแอ้มหรือให้แหล่งที่หาไม่เจอจริง นั่นคือสัญญาณเตือน
- เช็คหนึ่งข้อเท็จจริงด้วยตัวเอง เลือกจุดที่สำคัญที่สุดในคำตอบสักหนึ่งจุด แล้วลองค้นหาจากแหล่งอื่นเทียบดู ไม่ต้องเช็คทุกบรรทัด
- ทดสอบโค้ดด้วยตัวอย่างที่รู้คำตอบอยู่แล้ว ก่อนเชื่อว่าโปรแกรมถูก ให้ลองใส่ค่าที่คำนวณคำตอบไว้ล่วงหน้าแล้ว ถ้าโปรแกรมตอบไม่ตรง แปลว่ามีปัญหาแน่นอน
โค้ดที่รันผ่านไม่ได้แปลว่าคำตอบถูก มันแปลว่าแค่ยังไม่มี error เท่านั้น
เกมจับผิด AI เล่นกับลูก
ครูพิมชอบใช้เกมนี้กับนักเรียน เรียกว่า"จับผิด AI" ให้ลูกถามคำถามที่ครอบครัวรู้คำตอบแน่นอนอยู่แล้ว เช่น ข้อมูลในบ้าน วิชาที่เพิ่งเรียนในโรงเรียน หรือโจทย์เลขที่คำนวณเองได้ แล้วเทียบกับที่ AI ตอบ ถ้า AI ตอบผิด ให้ลูกลองอธิบายว่าทำไมมันถึงพลาด เกมนี้ฝึกให้เด็กมองความผิดพลาดของ AI เป็นเรื่องปกติ ไม่ใช่เรื่องน่ากลัวหรือน่าทึ่งเกินจริง และทำให้เด็กสนุกกับการตรวจสอบแทนที่จะรู้สึกเป็นภาระ
ถ้าลูกใช้ AI ช่วยทำการบ้านอยู่แล้ว อ่านกติกาเพิ่มเติมได้ที่บทความลูกใช้ ChatGPT ทำการบ้าน และถ้าอยากให้ลูกเข้าใจว่าทำไมการตรวจคำตอบเชื่อมกับวิชาคณิตศาสตร์ด้วย อ่านต่อได้ที่บทความโค้ดดิ้งกับคณิตศาสตร์เกี่ยวข้องกันยังไง ส่วนใครอยากปูพื้นให้ลูกรู้จัก AI อย่างถูกต้องตั้งแต่ต้น มีคอร์ส AI คืออะไร ใช้ให้เป็น และถ้าอยากฝึกอ่านโค้ดให้ลึกพอจะจับผิด AI ได้เอง มีคอร์ส Pythonให้เรียนต่อยอด ดูภาพรวมคอร์สทั้งหมดได้ที่หน้าคอร์สเรียน
คำถามที่พบบ่อย
AI Hallucination เกิดกับ AI ทุกตัวไหม
เกิดได้กับ AI สร้างข้อความทุกตัวในระดับที่ต่างกัน ยังไม่มีตัวไหนรับประกันว่าตอบถูกร้อยเปอร์เซ็นต์ จึงต้องตรวจสอบเสมอไม่ว่าจะใช้ตัวไหน
ลูกอายุน้อยจะเข้าใจเรื่องนี้ไหม
เด็กประถมปลายขึ้นไปเข้าใจได้ดีถ้ายกตัวอย่างง่าย ๆ อย่างเกมจับผิด AI ในบทความนี้ ไม่จำเป็นต้องอธิบายด้วยศัพท์เทคนิค
ถ้า AI ตอบผิดบ่อยแบบนี้ ยังควรให้ลูกใช้อยู่ไหม
ควรใช้ต่อค่ะ เพราะทักษะตรวจสอบคำตอบคือทักษะที่ลูกต้องมีไปตลอดชีวิตอยู่แล้ว การเลี่ยงไม่ใช้เลยไม่ได้ช่วยให้ลูกเก่งขึ้น
